{"id":5498,"date":"2020-11-14T06:00:00","date_gmt":"2020-11-14T05:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/?p=5498"},"modified":"2020-11-03T17:18:02","modified_gmt":"2020-11-03T16:18:02","slug":"stutthof","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/2020\/11\/14\/stutthof\/","title":{"rendered":"Stutthof"},"content":{"rendered":"\n

Klimat jesienny wpasowywa\u0142 si\u0119 idealnie w klimat miejsca, kt\u00f3re postanowi\u0142y\u015bmy odwiedzi\u0107. \u201e-\u0142y\u015bmy\u201d, bo inicjatywa powsta\u0142a w babskim gronie kilku dziewczyn z kursu przewodnickiego<\/a><\/strong>, ale ostatecznie pojecha\u0142am z dwiema dziewczynami i ch\u0142opakiem jednej z nich. Pad\u0142o na 10 listopada 2018 roku. Celem naszego wyjazdu by\u0142 dawny ob\u00f3z Stutthof.<\/p>\n\n\n\n

Zale\u017ca\u0142o mi na wizycie w tym miejscu, a jednocze\u015bnie si\u0119 jej obawia\u0142am. Interesuj\u0105c si\u0119 drug\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105, niejednokrotnie czyta\u0142am o O\u015bwi\u0119cimiu, szczeg\u00f3lnie z perspektywy codziennego \u017cycia wi\u0119\u017ani\u00f3w i eksperyment\u00f3w medycznych, jakie tam prowadzono. Cz\u0142owiekowi towarzysz\u0105 w\u00f3wczas mieszane emocje. Z jednej strony, jakkolwiek dziwnie to zabrzmi, temat jest ekscytuj\u0105cy, bo trudno wobec niego przej\u015b\u0107 oboj\u0119tnie i szczeg\u00f3lnie dla nas, m\u0142odych, wychowywanych w do\u015b\u0107 spokojnych czasach, ca\u0142a sytuacja mo\u017ce si\u0119 wydawa\u0107 trudna do wyobra\u017cenia, dlatego tak cenne s\u0105 wszelkie zachowane relacje i \u017ar\u00f3d\u0142a. Z drugiej strony trudno wyzby\u0107 si\u0119 dreszczy i nie ka\u017cdy ma na tyle siln\u0105 psychik\u0119, by m\u00f3c o tym czyta\u0107, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o ogl\u0105daniu dawnego miejsca ka\u017ani.<\/p>\n\n\n\n

A jednak, gdy pad\u0142a ta propozycja, czu\u0142am, \u017ce powinnam i \u017ce chc\u0119. To wa\u017cny element lokalnej historii.<\/p>\n\n\n\n

Chocia\u017c po drodze rado\u015bnie trajkotali\u015bmy, wystarczy\u0142a wysiadka na okolicznym parkingu, by momentalnie wej\u015b\u0107 w inny tryb. Byli\u015bmy w pe\u0142ni skupieni, wr\u0119cz wyciszeni. Po przekroczeniu bramy jeszcze troch\u0119 zosta\u0142o w nas organizacyjnego zawirowania. Zap\u0142acili\u015bmy za wst\u0119p, zapoznali\u015bmy si\u0119 z publikacjami dost\u0119pnymi w sklepiku (i nabyli\u015bmy co nieco), po czym ruszyli\u015bmy zwiedza\u0107.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Zwiedza\u0107. To s\u0142owo wydaje mi si\u0119 tu tak bardzo nie na miejscu. Troch\u0119 zachowywa\u0142am si\u0119 jak turysta, bo robi\u0142am zdj\u0119cia, ogl\u0105da\u0142am kolejne obiekty i sczytywa\u0142am muzealne tablice. A jednak by\u0142o to dalekie od rekreacji. By\u0142o czym\u015b wi\u0119cej. Zanurzeniem si\u0119 w tej historii, kt\u00f3rej na szcz\u0119\u015bcie nie musieli\u015bmy prze\u017cywa\u0107 na w\u0142asnej sk\u00f3rze.<\/p>\n\n\n\n

Pocz\u0105tkowo chyba oddzia\u0142ywa\u0142a na nas bardziej \u015bwiadomo\u015b\u0107 miejsca, do kt\u00f3rego przyjechali\u015bmy, ni\u017c okropie\u0144stwo widok\u00f3w, bo te by\u0142y wr\u0119cz mi\u0142e dla oka. Oczko wodne z domkiem dla ptak\u00f3w (?), a za nim zadbany budynek z ceg\u0142y. Zielony trawnik wok\u00f3\u0142, delikatnie obsypany li\u015b\u0107mi, a w tle feeria jesiennych barw koron drzew. Budynek komendantury wcale nie robi\u0142 upiornego wra\u017cenia.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Weszli\u015bmy do strefy tu\u017c za nim, gdzie mie\u015bci\u0142o si\u0119 kino. Dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce na seansie b\u0119d\u0105 z nami r\u00f3wnie\u017c zwiedzaj\u0105cy zza granicy, wi\u0119c film zostanie wy\u015bwietlony z polskimi napisami. Usiedli\u015bmy do\u015b\u0107 blisko, grupa kilku m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn ulokowa\u0142a si\u0119 kilka rz\u0119d\u00f3w za nami. Seans sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci. Pierwsza prezentowa\u0142a nagranie Armii Radzieckiej z 1945 roku \u2013 co zosta\u0142o z obozu po wojnie. Najbardziej zapad\u0142y mi w pami\u0119\u0107\u2026 buty. Drugi film dotyczy\u0142 procesu nadzorczy\u0144 przeprowadzonego rok p\u00f3\u017aniej. Jego cz\u0119\u015bci\u0105 by\u0142a wizja lokalna obozu i to mocno dzia\u0142a\u0142o na wyobra\u017ani\u0119, kreuj\u0105c jaki\u015b wycinek obrazu, jak mog\u0142a wygl\u0105da\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 obozowa. Dlatego zupe\u0142nie niezrozumia\u0142a by\u0142a dla nas reakcja niemieckoj\u0119zycznych turyst\u00f3w, kt\u00f3rzy momentami wybuchali \u015bmiechem. Cho\u0107 musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce za ma\u0142o mia\u0142am do czynienia z j\u0119zykiem niemieckim, by wiedzie\u0107, co ich tak rozbawi\u0142o. Mog\u0119 mie\u0107 jedynie odrobin\u0119 nadziei, \u017ce nie by\u0142o to zwi\u0105zane z tre\u015bci\u0105 nagra\u0144.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Nast\u0119pnie na naszej trasie znalaz\u0142y si\u0119 dwa pod\u0142u\u017cne budynki. Zawarto\u015b\u0107 jednego korespondowa\u0142a z kadrami z filmu. Za szyb\u0105 umieszczono stert\u0119 but\u00f3w, kt\u00f3re odbierano wi\u0119\u017aniom. Ha\u0142da by\u0142a naprawd\u0119 sporych rozmiar\u00f3w. W drugim budynku zapoznali\u015bmy si\u0119 z materia\u0142ami dotycz\u0105cymi b\u0142ogos\u0142awionych m\u0119czennik\u00f3w obozu Stutthof. Temat by\u0142 mi szczeg\u00f3lnie bliski, bo ju\u017c jaki\u015b czas wcze\u015bniej kojarzy\u0142am postaci takie jak ksi\u0119\u017ca Komorowski, Rogaczewski czy G\u00f3recki, kt\u00f3rzy byli zreszt\u0105 patronami gda\u0144skich ulic. Wszyscy trzej byli internowali w Viktoriaschule, kt\u00f3ry to budynek mie\u015bci\u0142 przez pewien czas Wydzia\u0142 Biologii, kt\u00f3rego jestem absolwentk\u0105 \u2013 mo\u017ce dlatego tak zapadli mi w pami\u0119\u0107. Nie zna\u0142am natomiast postaci siostry Julii Rodzi\u0144skiej. Zmar\u0142a te\u017c w innych okoliczno\u015bciach ni\u017c zamordowani ksi\u0119\u017ca, pad\u0142a bowiem ofiar\u0105 tyfusu. Ponadto uwieczniono kilku m\u0119czennik\u00f3w, kt\u00f3rzy przebywali w tutejszym obozie, ale zgin\u0119li w innych obozach.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Wkr\u00f3tce przekroczy\u0142y\u015bmy pierwsz\u0105 z bram. Wi\u0119\u017aniowie nazywali j\u0105 \u201eBram\u0105 \u015amierci\u201d i prowadzi\u0142a do tzw. starego obozu. Towarzyszy\u0142 jej drut kolczasty, co pot\u0119gowa\u0142o poczucie znalezienia si\u0119 w alternatywnej rzeczywisto\u015bci. Si\u0105pi\u0142 deszcz, a oczy dostrzega\u0142y tylko najbli\u017csz\u0105 przestrze\u0144, ograniczon\u0105 barakami po obu stronach, z fundamentami dawnej kuchni obozowej po\u015brodku, z zamglon\u0105 lini\u0105 drzew gdzie\u015b na horyzoncie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Zajrzeli\u015bmy najpierw do barak\u00f3w po naszej prawej. Tutaj wi\u0119\u017aniowie trafiali po przybyciu do obozu, przechodz\u0105c tzw. kwarantann\u0119. Uczono ich musztry i poznawali warunki obozowe. Pierwsza z wystaw m\u00f3wi\u0142a o Wolnym Mie\u015bcie Gda\u0144sku i polskich organizacjach, kt\u00f3re tam dzia\u0142a\u0142y. Moj\u0105 uwag\u0119 zwr\u00f3ci\u0142a przede wszystkim mapa \u2013 wiele nazw dzi\u015b kojarzymy z gda\u0144skimi dzielnicami. Wymienione w tej cz\u0119\u015bci nazwiska dzi\u015b w du\u017cej mierze s\u0105 mi ju\u017c znane, ale w momencie zwiedzania kojarzy\u0142am raczej najbardziej oczywiste \u2013 jak np. Forstera.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Dalej mogli\u015bmy poczyta\u0107 o pocz\u0105tkach okupacji niemieckiej, obronie Westerplatte czy Poczty Polskiej w Gda\u0144sku i pierwszych aresztowaniach. Na okupowanych terenach lokaln\u0105 ludno\u015b\u0107 cz\u0119sto wykorzystywano do pracy przymusowej i to, co mocno zwr\u00f3ci\u0142o moj\u0105 uwag\u0119, to fakt, \u017ce obowi\u0105zek ten obejmowa\u0142 tak\u017ce dzieci, kt\u00f3re uko\u0144czy\u0142y 14 lat!<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Kolejne cz\u0119\u015bci wystawy przeprowadza\u0142y nas przez etapy powstania i rozbudowy obozu Stutthof. Ju\u017c od pierwszego dnia wojny w Gda\u0144sku istnia\u0142y cztery miejsca internowania wi\u0119\u017ani\u00f3w: wspomniana Viktoriaschule, Biskupia G\u00f3rka, wi\u0119zienie przy ulicy Strzeleckiej i Nowy Port. Nazajutrz do\u0142\u0105czy\u0142 do nich Stutthof. Ostatnim miejscem w obr\u0119bie Wolnego Miasta Gda\u0144ska by\u0142, od 10 wrze\u015bnia, Grenzdorf. Dzia\u0142acze polonijni osadzeni w Stutthofie ju\u017c w 1939 roku, zostali rozstrzelani w 1940 roku, cz\u0119\u015b\u0107 z nich 11 stycznia, a cz\u0119\u015b\u0107 w Wielki Pi\u0105tek, przypadaj\u0105cy tamtego roku 22 marca.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Na dalszym etapie mo\u017cna by\u0142o pozna\u0107 struktur\u0119 organizacyjn\u0105 obozu. Komendantem w pierwszych latach by\u0142 Max Pauly, a po nim Paul Werner Hoppe, a\u017c do rozwi\u0105zania obozu 9 maja 1945 roku. Liczba SS-man\u00f3w stanowi\u0105cych za\u0142og\u0119 Stutthofu r\u00f3wnie\u017c sukcesywnie ros\u0142a, we wrze\u015bniu 1944 roku osi\u0105gaj\u0105c ok. 1100 os\u00f3b. Przybywa\u0142o wi\u0119\u017ani\u00f3w, od kilkuset na pocz\u0105tku do kilkudziesi\u0119ciu tysi\u0119cy pod koniec 1944 roku (licz\u0105c z podobozami). Sam ob\u00f3z by\u0142 rozbudowywany, co na wystawie prezentowa\u0142y stosowne ilustracje, a w kolejnej cz\u0119\u015bci tak\u017ce makiety. W tej cz\u0119\u015bci wystawy zainteresowa\u0142a mnie r\u00f3wnie\u017c historia jedynej udanej ucieczki z obozu \u2013 w relacji uciekiniera W\u0142odzimierza Steyera.<\/p>\n\n\n\n

Nast\u0119pna strefa by\u0142a po\u015bwi\u0119cona eksterminacji ludno\u015bci \u017cydowskiej. Zauwa\u017cy\u0142am, \u017ce zamiast klasycznych tablic rozwieszono nadrukowane p\u0142\u00f3tna. Zapisano tam chocia\u017cby, \u017ce antysemickie postawy w III Rzeszy kszta\u0142towa\u0142y si\u0119 w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym na ca\u0142e lata przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej, a na konferencji w Wannsee w styczniu 1942 r. podj\u0119to decyzj\u0119 co do \u201eOstatecznego Rozwi\u0105zania Kwestii \u017bydowskiej\u201d co mia\u0142o si\u0119 r\u00f3wna\u0107 zag\u0142adzie 11 milion\u00f3w europejskich \u017byd\u00f3w. Sama ta liczba wydaje si\u0119 osza\u0142amiaj\u0105ca. Po\u015br\u00f3d ofiar samego Stutthofu by\u0142o ich 28 tysi\u0119cy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Po\u015brodku salki znajdowa\u0142y si\u0119 te\u017c intryguj\u0105ce eksponaty. Ceg\u0142y z \u017cydowskimi nazwiskami, fiolki i strzykawki\u2026 a to tylko cz\u0119\u015b\u0107 puli. Jako biolog nie potrafi\u0119 si\u0119 wyzby\u0107 swoich oko\u0142omedycznych zainteresowa\u0144, cho\u0107by w tym kontek\u015bcie wydawa\u0142y si\u0119 makabryczne. Wizyty w muzeach, gdzie po\u015br\u00f3d eksponat\u00f3w jest dawny ekwipunek medyczny, zawsze sprawiaj\u0105, \u017ce si\u0119 o\u017cywiam. I chyba by\u0142 to jeden z takich punkt\u00f3w zwiedzania, kt\u00f3ry zapami\u0119tam na d\u0142u\u017cej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

I odczucia, jakie mi towarzyszy\u0142y. Ju\u017c wcze\u015bniej odczuli\u015bmy wszechobecn\u0105 wilgo\u0107. Przyjechali\u015bmy do Stutthofu w listopadzie, do\u015b\u0107 solidnie ubrani, a mimo to by\u0142o nam zimno. Co dopiero mogli czu\u0107 wi\u0119\u017aniowie, kt\u00f3rzy nie mieli ciep\u0142ych p\u0142aszczy czy but\u00f3w?<\/p>\n\n\n\n

Kolejna strefa pozwoli\u0142a nam wczu\u0107 si\u0119 w obozowe realia. Zobaczyli\u015bmy zatrwa\u017caj\u0105co ubog\u0105 rozpisk\u0119 racji \u017cywno\u015bciowych w sto\u0142\u00f3wce, umywalni\u0119, toalety, prycze, sale opatrunkow\u0105 i operacyjn\u0105. Tutejszy szpital te\u017c mia\u0142 swoj\u0105 hierarchi\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

W obr\u0119bie tamtej cz\u0119\u015bci wystawy moj\u0105 uwag\u0119 ponownie zwr\u00f3ci\u0142a mapa. Tym razem z powodu naniesienia na ni\u0105 mojego rodzinnego L\u0119borka. Nie wiedzia\u0142am, \u017ce istnia\u0142 tam podob\u00f3z KL Stutthof. Raport z 24 stycznia 1945 roku wspomina\u0142 o 53 osadzonych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Nast\u0119pn\u0105 ze stref po\u015bwi\u0119cono kategoryzacji wi\u0119\u017ani\u00f3w wed\u0142ug ich \u201eprzewinie\u0144\u201d, m.in. przynale\u017cno\u015bci \u017cydowskiej, homoseksualizmu czy bycia wi\u0119\u017aniem politycznym. Mo\u017cna tam by\u0142o zobaczy\u0107, ile narod\u00f3w mia\u0142o swoich przedstawicieli po\u015br\u00f3d osadzonych w obozie. I, podobnie jak odwiedzaj\u0105c Pawiak i Alej\u0119 Szucha w Warszawie, mog\u0142am zobaczy\u0107 tu teksty kol\u0119d czy rysunki tworzone przed ofiary okupanta. Naprawd\u0119 jestem pe\u0142na podziwu, \u017ce pomimo makabry sytuacji, w kt\u00f3rej si\u0119 znale\u017ali, byli w stanie wykrzesa\u0107 z siebie pok\u0142ady artystycznego talentu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Prawie pod koniec dotarli\u015bmy do najtrudniejszego emocjonalnie miejsca. Na zewn\u0105trz sta\u0142a szubienica. Nieopodal mo\u017cna by\u0142o zobaczy\u0107 tablic\u0119 o wyzwoleniu obozu, a wewn\u0105trz informacje o ukaraniu zbrodniarzy i ewakuacji wi\u0119\u017ani\u00f3w. I nagle przej\u015bcie do kolejnej strefy wprowadzi\u0142o nas do sali z piecami, w kt\u00f3rych palono ludzi. Nie umiem opisa\u0107, jak si\u0119 poczu\u0142am w tamtym momencie, ale to miejsce wstrz\u0105sn\u0119\u0142o mn\u0105 najmocniej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Gdy stamt\u0105d wyszli\u015bmy na zewn\u0105trz, tylko pozornie mo\u017cna by\u0142o uspokoi\u0107 emocje. Obok znajdowa\u0142a si\u0119 komora gazowa, jak r\u00f3wnie\u017c wagony, kt\u00f3rymi przewo\u017cono wi\u0119\u017ani\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Wkr\u00f3tce podeszli\u015bmy do ogromnego pomnika. Wyryto na nim wi\u0119zienne numery, a tak\u017ce cytaty:<\/p>\n\n\n\n

\u201ePami\u0119tamy, oskar\u017camy, przestrzegamy\u201d,<\/p>\n\n\n\n

\u201eLos nasz dla Was przestrog\u0105 ma by\u0107, nie legend\u0105\u201d,<\/p>\n\n\n\n

\u201eJe\u015bli ludzie zamilkn\u0105, g\u0142azy wo\u0142a\u0107 b\u0119d\u0105\u201d,<\/p>\n\n\n\n

\u201eNiech z pokolenia p\u00f3jdzie nasz g\u0142os w pokolenie\u201d<\/p>\n\n\n\n

i inskrypcj\u0119 nawi\u0105zuj\u0105c\u0105 do faktu, \u017ce \u00f3w los ludziom zgotowa\u0142 hitleryzm. W podstawie pomnika umieszczono szcz\u0105tki 22 dzia\u0142aczy polonijnych, kt\u00f3rych zamordowano w styczniu 1940 roku. W s\u0105siedztwie sta\u0142a jeszcze ogromna rze\u017aba, z kilkoma postaciami i umieszczona by\u0142a tablica o nadaniu Orderu Krzy\u017ca Grunwaldu tym, kt\u00f3rzy stracili tu swe \u017cycie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Na koniec przeszli\u015bmy wzd\u0142u\u017c ogromnego terenu tzw. nowego obozu. Nie by\u0142o tu barak\u00f3w, ale niewysokie murki prezentowa\u0142y ich rozmieszczenie. Przed wyj\u015bciem z obszaru muzeum obejrzeli\u015bmy jeszcze dwie wystawy na terenie oran\u017cerii. Jedna z nich dotyczy\u0142a Policji w nazistowskich Niemczech, druga los\u00f3w Gdyni i jej mieszka\u0144c\u00f3w w pocz\u0105tkowym okresie II wojny \u015bwiatowej. Na tym zako\u0144czyli\u015bmy nasz pobyt.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

By\u0142 taki moment podczas naszej wizyty tam, gdy wszechobecna cisza zosta\u0142a nagle przerwana przez d\u017awi\u0119k szczekania psa. Moje odczucia przywo\u0142a\u0142y mi do g\u0142owy my\u015bl, \u017ce by\u0107 mo\u017ce taka atmosfera panowa\u0142a przy wyzwalaniu obozu. Wtedy te\u017c musia\u0142o tu by\u0107 tak przera\u017aliwie pusto.<\/p>\n\n\n\n

Bior\u0105c pod uwag\u0119 pogod\u0119, warunki by\u0142y idealne na zwiedzanie takiego miejsca \u2013 zimno, mg\u0142a, wilgo\u0107, jesienne barwy. To pot\u0119gowa\u0142o odbi\u00f3r przestrzeni, kt\u00f3ra nie powinna by\u0142a nigdy powsta\u0107, ale z faktami trudno dyskutowa\u0107, wi\u0119c niech chocia\u017c b\u0119d\u0105 przestrog\u0105 dla nas i potomnych.<\/p>\n\n\n\n

Bo to miejsce jest tak odrealnione, \u017ce a\u017c trudno nam, wsp\u00f3\u0142czesnym, uwierzy\u0107, co si\u0119 tu dzia\u0142o kilkadziesi\u0105t lat wcze\u015bniej.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Klimat jesienny wpasowywa\u0142 si\u0119 idealnie w klimat miejsca, kt\u00f3re postanowi\u0142y\u015bmy odwiedzi\u0107. \u201e-\u0142y\u015bmy\u201d, bo inicjatywa powsta\u0142a w babskim gronie kilku dziewczyn z kursu przewodnickiego, ale ostatecznie pojecha\u0142am z dwiema dziewczynami iCzytaj dalejStutthof<\/span><\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-5498","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-marta-odkrywa-pomorskie"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/sabyF6-stutthof","jetpack-related-posts":[{"id":578,"url":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/2018\/11\/10\/dolny-wrzeszcz-niejednorodnosc-przestrzeni\/","url_meta":{"origin":5498,"position":0},"title":"Dolny Wrzeszcz – niejednorodno\u015b\u0107 przestrzeni","author":"Palcem po mapie, stop\u0105 po ziemi","date":"10 listopada 2018","format":false,"excerpt":"Kolejny rok kalendarzowy, 2015, otworzy\u0142am zwiedzaniem Dolnego Wrzeszcza. Dzielnicy ponownie do\u015b\u0107 sporej, bo zaj\u0119\u0142a mi a\u017c cztery spacery. Wystartowa\u0142am z dalszym ci\u0105giem projektu na skrzy\u017cowaniu alei Hallera i Czarnego Dworu, Podejrzewam, i\u017c pokonanie tej krzy\u017c\u00f3wki\u00a0 pieszo zajmuje najwi\u0119cej czasu na tle ca\u0142ego Gda\u0144ska. I m\u00f3wi\u0119 to z perspektywy osoby, kt\u00f3ra\u2026","rel":"","context":"W \u201eGda\u0144sk"","block_context":{"text":"Gda\u0144sk","link":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/category\/gdansk\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/31.Dolny-Wrzeszcz-1-300x225.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":17823,"url":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/2023\/11\/14\/szlaki-kartuski-i-wzgorz-szymbarskich\/","url_meta":{"origin":5498,"position":1},"title":"Szlaki Kartuski i Wzg\u00f3rz Szymbarskich","author":"Palcem po mapie, stop\u0105 po ziemi","date":"14 listopada 2023","format":false,"excerpt":"Kilka dni p\u00f3\u017aniej pokusi\u0142am si\u0119 o kontynuacj\u0119 spaceru niebieskim Szlakiem Kartuskim, z kt\u00f3rego planowa\u0142am przej\u015b\u0107 nast\u0119pnie na szlak czarny Wzg\u00f3rz Szymbarskich. Jako, \u017ce dzie\u0144 wcze\u015bniej temperatury dobija\u0142y do 35\u02daC, a i na ten dzie\u0144 prognozowano niema\u0142o, bo 25\u02daC, wyruszy\u0142am ju\u017c ko\u0142o \u00f3smej. Przed dziewi\u0105t\u0105 wysiada\u0142am na przystanku Nowator\u00f3w i \u017cwawym\u2026","rel":"","context":"W \u201eGda\u0144skie szlaki"","block_context":{"text":"Gda\u0144skie szlaki","link":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/category\/gdanskie-szlaki\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/20230816_112927.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/20230816_112927.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/20230816_112927.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/20230816_112927.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x"},"classes":[]},{"id":14098,"url":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/2022\/11\/22\/orunia-gorna-gdansk-poludnie-1-spacer-po-dzielnicy-ktorej-poprzednio-nie-bylo\/","url_meta":{"origin":5498,"position":2},"title":"Orunia G\u00f3rna – Gda\u0144sk Po\u0142udnie #1 spacer po dzielnicy, kt\u00f3rej poprzednio nie by\u0142o","author":"Palcem po mapie, stop\u0105 po ziemi","date":"22 listopada 2022","format":false,"excerpt":"Dwa dni p\u00f3\u017aniej wybra\u0142am si\u0119 na kolejn\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119. Wsiad\u0142am na Przymorzu w tramwaj, kt\u00f3rego patronem by\u0142a Alina Pienkowska, r\u00f3wnie\u017c patronka jednej z ulic w obr\u0119bie dzielnicy, kt\u00f3r\u0105 zamierza\u0142am tego dnia zwiedzi\u0107. Po przesiadce w autobus, dotar\u0142am ostatecznie na przystanek W\u0119ze\u0142 Lipce. Przekroczy\u0142am kana\u0142 Raduni, biegn\u0105cy wzd\u0142u\u017c Traktu \u015aw. Wojciecha, mijaj\u0105c\u2026","rel":"","context":"W \u201eGda\u0144sk 2020"","block_context":{"text":"Gda\u0144sk 2020","link":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/category\/gdansk-2020\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/20200905_083308.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/20200905_083308.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/20200905_083308.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/20200905_083308.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x"},"classes":[]},{"id":1871,"url":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/2019\/06\/25\/sobieszewo-malownicza-wyspa-cz-2\/","url_meta":{"origin":5498,"position":3},"title":"Sobieszewo – malownicza wyspa (cz.2)","author":"Palcem po mapie, stop\u0105 po ziemi","date":"25 czerwca 2019","format":false,"excerpt":"W poprzedni wtorek przespacerowali\u015bcie si\u0119 ze mn\u0105 po Wyspie Sobieszewskiej, co by\u0142o odzwierciedleniem mojego pierwszego projektowego spaceru tam. Dzi\u015b zabieram Was ponownie w te okolice, tym razem wspominaj\u0105c drugi i trzeci spacer projektowy. Chocia\u017c wielu ludzi wybiera si\u0119 na Sobieszewo na rower, wierna swoim za\u0142o\u017ceniom poznawa\u0142am wysp\u0119 na w\u0142asnych nogach.\u2026","rel":"","context":"W \u201eGda\u0144sk"","block_context":{"text":"Gda\u0144sk","link":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/category\/gdansk\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/88.Sobieszewo-77.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/88.Sobieszewo-77.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/88.Sobieszewo-77.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/88.Sobieszewo-77.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x"},"classes":[]},{"id":15742,"url":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/2023\/04\/04\/wrzeszcz-gorny-4-architektoniczne-perelki-okolic-jaskowej-doliny\/","url_meta":{"origin":5498,"position":4},"title":"Wrzeszcz G\u00f3rny #4 Architektoniczne pere\u0142ki okolic Ja\u015bkowej Doliny","author":"Palcem po mapie, stop\u0105 po ziemi","date":"4 kwietnia 2023","format":false,"excerpt":"Ostatni spacer po Wrzeszczu G\u00f3rnym rozpocz\u0119\u0142am od ulicy Migowskiej, startuj\u0105c od strony dzielnicy Piecki-Migowo. Znajdowa\u0142y si\u0119 tam wy\u0142\u0105cznie domy jednorodzinne. Jeden z nich mia\u0142 p\u0142askorze\u017abion\u0105 ozdob\u0119, kt\u00f3ra przyku\u0142a m\u00f3j wzrok. Anio\u0142 by\u0142 w tym miejscu ciekawostk\u0105, ale nie mniej interesuj\u0105cy okaza\u0142 si\u0119 tak\u017ce uk\u0142ad jego cia\u0142a. Musia\u0142am si\u0119 chwil\u0119 przyjrze\u0107\u2026","rel":"","context":"W \u201eGda\u0144sk 2020"","block_context":{"text":"Gda\u0144sk 2020","link":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/category\/gdansk-2020\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/20201206_135349.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/20201206_135349.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/20201206_135349.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/20201206_135349.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x"},"classes":[]},{"id":6358,"url":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/2021\/03\/16\/gdansk-w-pigulce-ledwie-start-a-tu-epidemia\/","url_meta":{"origin":5498,"position":5},"title":"Gda\u0144sk w pigu\u0142ce – ledwie start, a tu epidemia!","author":"Palcem po mapie, stop\u0105 po ziemi","date":"16 marca 2021","format":false,"excerpt":"Po kursie przewodnickim czu\u0142am si\u0119 na\u0142adowana now\u0105 wiedz\u0105. Mi\u0119dzy innymi dlatego postanowi\u0142am przej\u015b\u0107 ca\u0142y Gda\u0144sk ponownie ulic\u0119 po ulicy. By pouk\u0142ada\u0107 w g\u0142owie nabyte informacje, zaktualizowa\u0107 sobie obraz miasta sprzed pi\u0119ciu lat (2014\/2015), a tak\u017ce zebra\u0107 materia\u0142 zdj\u0119ciowy do przysz\u0142ej ksi\u0105\u017cki, gdy\u017c postanowi\u0142am podj\u0105\u0107 drug\u0105 pr\u00f3b\u0119 jej napisania i wydania.\u2026","rel":"","context":"W \u201eGda\u0144sk 2020"","block_context":{"text":"Gda\u0144sk 2020","link":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/category\/gdansk-2020\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/20200309_163703.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/20200309_163703.jpg?resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/20200309_163703.jpg?resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/20200309_163703.jpg?resize=700%2C400 2x"},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5498","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5498"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5498\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5531,"href":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5498\/revisions\/5531"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5498"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5498"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5498"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}