{"id":20577,"date":"2025-11-11T06:00:00","date_gmt":"2025-11-11T05:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/?p=20577"},"modified":"2025-08-06T12:52:59","modified_gmt":"2025-08-06T10:52:59","slug":"dolnoslaski-tour-krzeszow-chelmsko-slaskie-riese","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/2025\/11\/11\/dolnoslaski-tour-krzeszow-chelmsko-slaskie-riese\/","title":{"rendered":"Dolno\u015bl\u0105ski tour – Krzesz\u00f3w, Che\u0142msko \u015al\u0105skie, Riese"},"content":{"rendered":"\n

Nast\u0119pnego dnia postanowili\u015bmy nie trzyma\u0107 si\u0119 jednego miasta, ale odwiedzi\u0107 kilka r\u00f3\u017cnych lokalizacji na Dolnym \u015al\u0105sku. Zacz\u0119li\u015bmy poranek od Krzeszowa, wsi z pocysterskim zespo\u0142em klasztornym, obecnie Sanktuarium Matki Bo\u017cej \u0141askawej o randze bazyliki mniejszej. Z zewn\u0105trz najciekawszy wydawa\u0142 si\u0119 budynek ko\u015bcio\u0142a klasztornego, ale nie by\u0142a to jedyna atrakcja do odwiedzenia w tym miejscu.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

W biurze obs\u0142ugi kupili\u015bmy bilety i dostali\u015bmy zestawy audioguide. Tam r\u00f3wnie\u017c mo\u017cliwy by\u0142 zakup pami\u0105tek. Pracownicy wpuszczali nas do kolejnych atrakcji, a wychodzili\u015bmy samodzielnie poza jednym miejscem, gdzie wci\u015bni\u0119cie guzika sygnalizowa\u0142o obs\u0142udze, \u017ce sko\u0144czyli\u015bmy i mo\u017cna pokierowa\u0107 nas dalej. Narracja audioprzewodnika tak\u017ce by\u0142a sugestywna.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Pierwszym obiektem by\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015aw. J\u00f3zefa i jego wystr\u00f3j podoba\u0142 mi si\u0119 najbardziej, bo cechowa\u0142 si\u0119 du\u017c\u0105 sp\u00f3jno\u015bci\u0105. Pr\u00f3cz malowide\u0142 z \u017cycia patrona \u015bwi\u0105tyni, na sklepieniu znale\u017ali si\u0119 postaci ze Starego Testamentu, m.in. ofiara Abrahama z Izaaka, Dawid, Jan Chrzciciel ze swoimi rodzicami, rodzice i dziadkowie Maryi, jak i sama \u015awi\u0119ta Rodzina. Malowa\u0142 je Micha\u0142 Willmann. Freski na\u015bcienne (\u0142\u0105cznie 14, po 7 na stron\u0119) przedstawia\u0142y rado\u015bci i smutki \u015aw. J\u00f3zefa. Cz\u0119sto rzeczywi\u015bcie by\u0142y „do pary”, np. rado\u015b\u0107 z zar\u0119czyn z Maryj\u0105, a na przeciwleg\u0142ej \u015bcianie w\u0105tpliwo\u015bci zwi\u0105zane z jej macierzy\u0144stwem. Poszukiwanie zagubionego Chrystusa i znalezienie to w \u015bwi\u0105tyni. Wreszcie \u015bmier\u0107 J\u00f3zefa i oczekiwanie na niego w niebie. Co ciekawe w scenie szukania go\u015bciny w Betlejem J\u00f3zef rozmawia z karczmarzem i przyjmuje si\u0119, \u017ce \u00f3w karczmarz to autoportret malarza (jeden z kilku w \u015bwi\u0105tyni). Postaci, co podkre\u015bla\u0142 narrator, cz\u0119sto wygl\u0105da\u0142y na wsp\u00f3\u0142czesne malarzowi, np. Maryja na jednym z obraz\u00f3w by\u0142a w barokowym kapeluszu. W scenie Pok\u0142onu Trzech Kr\u00f3li miasteczko przypomina raczej \u015al\u0105sk, a m\u0119drcy nios\u0105 bele p\u0142\u00f3tna, co nawi\u0105zuje do tradycji w\u0142\u00f3kienniczych tego regionu. Pojawiaj\u0105 si\u0119 te\u017c drzewa iglaste. Wyposa\u017cenia jest niewiele – uwag\u0119 skupia\u0142y o\u0142tarz, ambona i organy. R\u00f3wnie\u017c przedstawienia na ambonie by\u0142y scenami z \u017cycia \u015aw. J\u00f3zefa. Na jednym z element\u00f3w ozdobnych podsumowa\u0142am wyr\u00f3\u017cnione litery rzymskie, otrzymuj\u0105c liczb\u0119 1693. By\u0142 to rok, gdy run\u0119\u0142y dwie ko\u015bcielne wie\u017ce, dzi\u015b nieistniej\u0105ce, ale nie znalaz\u0142am potwierdzenia, czy mog\u0142o mie\u0107 to zwi\u0105zek.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 klasztorny nosi\u0142 wezwanie Wniebowzi\u0119cia NMP. Na fasadzie mo\u017cna by\u0142o dostrzec r\u00f3\u017cne przedstawienia figuralne – Tr\u00f3jc\u0119 \u015awi\u0119t\u0105, sceny zwi\u0105zane z Maryj\u0105, a nad drzwiami sze\u015bciu prawodawc\u00f3w, w tym Moj\u017cesza, Bernarda z Clairvaux czy Grzegorza Wielkiego. We wn\u0119trzu bazyliki malowa\u0142 wnuk Willmanna – Jerzy Neunhertz. Na sklepieniu nawy g\u0142\u00f3wnej znalaz\u0142o si\u0119 sze\u015b\u0107 malowide\u0142 – m.in. B\u00f3g Ojciec trzymaj\u0105cy w ramionach Maryj\u0119 czy Chrystus, kt\u00f3ry wita Maryj\u0119 w niebie. W o\u0142tarzu g\u0142\u00f3wnym umieszczona zosta\u0142a ikona – Cudowny Wizerunek \u0141askawej Pani – starsza pono\u0107 o 100 lat od cz\u0119stochowskiej i generalnie najstarsza w Polsce. Drugi obraz prezentowa\u0142 Wniebowzi\u0119cie NMP i malowa\u0142 go Piotr Jan Brandtl. Dodatkowo o\u0142tarz zdobi\u0142y trzy alegorie cn\u00f3t – Wiary, Nadziei i Mi\u0142o\u015bci. Ciekawie wygl\u0105da\u0142y tak\u017ce stalle dla zakonnik\u00f3w. Po przeciwnej stronie \u015bwi\u0105tyni znajdowa\u0142y si\u0119 organy, pono\u0107 najwi\u0119kszy w Polsce barokowy instrument tego typu – mia\u0142y bowiem oko\u0142o 2700 piszcza\u0142ek i wydawa\u0142y 50 g\u0142os\u00f3w. Podesz\u0142am r\u00f3wnie\u017c do ambony i tzw. Kaplicy Loreta\u0144skiej.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Po przej\u015bciu wzd\u0142u\u017c cmentarza dotarli\u015bmy do Mauzoleum Piast\u00f3w \u015bwidnicko-jaworskich. Byli oni w\u0142a\u015bciwie fundatorami opactwa. Bolko I by\u0142 ubrany w kolczug\u0119, obok niego le\u017ca\u0142 herb rodu, a o odwadze ksi\u0119cia mia\u0142 \u015bwiadczy\u0107 lew u jego st\u00f3p. Jego wnuk Bolko II zosta\u0142 przedstawiony w zbroi, a poza lwem towarzyszy\u0142 mu pies jako symbol wierno\u015bci. Mia\u0142 te\u017c tarcz\u0119 i miecz. Umar\u0142 bez m\u0119skiego potomka, jednak w Mauzoleum pochowano tak\u017ce trzeciego bohatera o tym imieniu. Gdy zgin\u0105\u0142 by\u0142 jeszcze ch\u0142opcem, a figurka zosta\u0142a przedstawiona z grymasem na twarzy i pochodni\u0105 gasn\u0105c\u0105 niczym jego kr\u00f3tkie \u017cycie. Ponadto w pomieszczeniu rozstawiono sze\u015b\u0107 figur – prezentowa\u0142y \u017cony dw\u00f3ch pierwszych Bolk\u00f3w – Beatrycze i Agnieszk\u0119, archanio\u0142\u00f3w Micha\u0142a i Rafa\u0142a, Opatrzno\u015b\u0107 Bo\u017c\u0105 i Mi\u0142o\u015b\u0107 Bo\u017c\u0105. Spo\u015br\u00f3d trzech o\u0142tarzy najciekawszy by\u0142 ten z postaci\u0105 \u015bwi\u0119tej Jadwigi. Ciekawostk\u0105 by\u0142 fakt, \u017ce chodzi\u0142a boso, by upodobni\u0107 si\u0119 do ubogich. Jej m\u0105\u017c nam\u00f3wi\u0142 spowiednika, by nakaza\u0142 jej nosi\u0107 buty i ona nosi\u0142a, ale przywieszone na sznurku.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Po opuszczeniu Mauzoleum zeszli\u015bmy po schodach ku kolejnej cz\u0119\u015bci cmentarza. Mi\u0119dzy schodami byli pochowani benedyktyni, a na placu naprzeciwko benedyktynki. Narrator zwraca\u0142 uwag\u0119 na umieszczone przy ka\u017cdej osobie trzy daty: narodzin, \u015blub\u00f3w zakonnych i \u015bmierci. Widoczny tam skr\u00f3t OSB oznacza\u0142 po \u0142acinie zakon \u015bwi\u0119tego Benedykta. Stamt\u0105d przeszli\u015bmy do Kaplicy Marii Magdaleny (o\u0142tarz przedstawia\u0142 j\u0105 pokutuj\u0105c\u0105), a dalej ko\u0142o studni ksi\u0105\u017c\u0119cej przez ogr\u00f3dek z tablicami opisuj\u0105cymi Piast\u00f3w \u015al\u0105skich do podziemi. Bardziej podoba\u0142y mi si\u0119 pod k\u0105tem sklepie\u0144 i filar\u00f3w ni\u017c prezentowanych tam przedmiot\u00f3w „od Sasa do Lasa”. Najciekawsza by\u0142a chyba tablica opisuj\u0105ca poch\u00f3wek cysterski. Wychodz\u0105c, zahaczy\u0142am o niski strop, ale sko\u0144czy\u0142o si\u0119 na b\u00f3lu w miejscu uderzenia, kt\u00f3ry z czasem przeszed\u0142.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Kolejn\u0105 odwiedzon\u0105 miejscowo\u015bci\u0105 by\u0142o Che\u0142msko \u015al\u0105skie. Dawniej miasto, jednak w po\u0142owie XX wieku straci\u0142o prawa miejskie. Najwa\u017cniejszym obiektem, kt\u00f3ry nas tam przyci\u0105gn\u0105\u0142 by\u0142y Tzw. Domki Tkaczy. Znale\u017ali\u015bmy informacje o godzinach otwarcia, dlatego spodziewali\u015bmy si\u0119 czego\u015b w stylu muzeum czy skansenu. Tymczasem okaza\u0142o si\u0119, \u017ce z zachowanych obecnie jedenastu domk\u00f3w trzy ostatnie nale\u017ca\u0142y do Ministerstwa Kultury, pierwszy i trzeci zajmowa\u0142a Izba Tkaczy, w jednym mie\u015bci\u0142a si\u0119 kawiarenka ze sklepikiem i prawdopodobnie cztery by\u0142y zamieszkane.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

My odwiedzili\u015bmy najpierw wspomniany trzeci domek, gdzie najwi\u0119cej si\u0119 dowiedzieli\u015bmy. Mia\u0142y 300 lat, bo pochodzi\u0142y z 1707 roku. Zwano je Dwunastoma Aposto\u0142ami, ale nie by\u0142o ju\u017c „Judasza”. Wszystkie domki wygl\u0105da\u0142y tak samo, mia\u0142y podcienia, a ich podstawowa cz\u0119\u015b\u0107 sta\u0142a na planie prostok\u0105ta o wymiarach 7,5×15 m. Z ty\u0142u znajdowa\u0142y si\u0119 ogr\u00f3dki, a za tym konkretnym domkiem r\u00f3s\u0142 m.in. len. Podobno kwit\u0142 zaledwie przez 3 dni. Ro\u015blin\u0119 t\u0119 wykorzystywano na wiele sposob\u00f3w, tak, by nic si\u0119 nie zmarnowa\u0142o. Ze s\u0142omy by\u0142y tkaniny, nasiona s\u0142u\u017cy\u0142y celom spo\u017cywczym, w\u0142\u00f3kna tak\u017ce mia\u0142y swoje zastosowania, cho\u0107 nie uda\u0142o mi si\u0119 tego zapami\u0119ta\u0107. Jak opowiada\u0142a przewodniczka (ubrana akurat w str\u00f3j tkaczki, bo wcze\u015bniej robili jakie\u015b nagrania), len bieli\u0142o si\u0119 na s\u0142o\u0144cu, co przywo\u0142a\u0142o mi na my\u015bl odcinek Krecika, jak marzy\u0142 o lnianych spodenkach z kieszeniami \ud83d\ude42 Pani, rozmawiaj\u0105c z nami, pokazywa\u0142a wyposa\u017cenie izby, ale te\u017c pracowa\u0142a na kro\u015bnie, kt\u00f3re mia\u0142o pono\u0107 250 lat, a dalej by\u0142o na chodzie. Jednym z lnianych wyrob\u00f3w pokazowych by\u0142 czochrak czyli rodzaj szorstkiego dywanika, kt\u00f3ry mia\u0142 pobudza\u0107 kr\u0105\u017cenie lepiej od kawy \ud83d\ude09 Zwiedzanie by\u0142o darmowe, stowarzyszenie zarabia\u0142o na sprzeda\u017cy wyrob\u00f3w z lnu, a cegie\u0142k\u0119 na ich rozw\u00f3j stanowi\u0142y woreczki lniane z lawend\u0105, kt\u00f3re i ja naby\u0142am.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Poza Domami Tkaczy odwiedzili\u015bmy rynek z g\u0142azem z dat\u0105: 1289 rok, rzucili\u015bmy okiem na ciekawe kamieniczki, a nast\u0119pnie podeszli\u015bmy pod ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. \u015aw. Rodziny, w kt\u00f3rym akurat trwa\u0142 remont. Nie by\u0142a to jedyna \u015bwi\u0105tynia we wsi. Znale\u017ali\u015bmy jeszcze dawny ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicki. Pozostawiono go samemu sobie, a g\u0142\u00f3wne wej\u015bcie zamkni\u0119to k\u0142\u00f3dk\u0105 walcow\u0105 na pi\u0119\u0107 cyfr. Obok bawili si\u0119 ch\u0142opiec z dziewczynk\u0105, smagaj\u0105c traw\u0119 patykami. Dzieciaki zagada\u0142y do mnie, \u017ce kod to „00000”, ale nie dzia\u0142a\u0142, bo sprawdzi\u0142am to wcze\u015bniej (gdy podesz\u0142am, k\u0142\u00f3dka by\u0142a ustawiona na „12345”). \u015amia\u0142am si\u0119 do nich, \u017ce mam takie w pracy, a do kolegi, \u017ce taka k\u0142\u00f3dka mo\u017ce mie\u0107 jedn\u0105 ze stu tysi\u0119cy kombinacji.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Jako cel na ten dzie\u0144 postawili\u015bmy sobie jeszcze obejrzenie przynajmniej jednego z trzech obiekt\u00f3w Riese. Zacz\u0119li\u015bmy od Os\u00f3wki. Zwiedzanie podziemnego kompleksu wymaga\u0142o ubrania dodatkowej warstwy na siebie oraz kasku ochronnego na g\u0142ow\u0119.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Przez podziemne miasto Os\u00f3wka przeprowadzi\u0142 nas przewodnik. Spacer trwa\u0142 godzin\u0119. Pan rozpocz\u0105\u0142 narracj\u0119 od opowiedzenia, gdzie w\u0142a\u015bciwie si\u0119 znajdujemy i \u017ce obiekt budowali wi\u0119\u017aniowie Gross Rosen (dzi\u015b Rogo\u017anica). Zaj\u0119\u0142o im to p\u00f3\u0142torej roku. Os\u00f3wka mia\u0142a 6 betonowych pomieszcze\u0144 i 2 km korytarzy, z czego do zwiedzania udost\u0119pniono 1700 m. Budowano schrony dla ka\u017cdego z najwa\u017cniejszych przedstawicieli w\u0142adzy. Do podziemia schodzi\u0142y r\u00f3wnie\u017c zak\u0142ady produkcyjne.<\/p>\n\n\n\n

Jesieni\u0105 1943 roku ruszy\u0142a budowa Os\u00f3wki jako cz\u0119\u015bci Riese (niem. Olbrzym – poch\u0142on\u0105\u0142 wi\u0119cej betonu ni\u017c schrony dla ludno\u015bci). Pojawia\u0142y si\u0119 r\u00f3\u017cne hipotezy co do przeznaczenia kompleksu. Skoro Zamek Ksi\u0105\u017c traktowany by\u0142 jako potencjalna siedziba Hitlera, to czy tu mog\u0142o by\u0107 miejsce produkcji broni? A mo\u017ce tu mia\u0142a powsta\u0107 bomba atomowa? Brak jednak dowod\u00f3w na poparcie takich hipotez. Przyjmuje si\u0119 zatem, \u017ce mia\u0142o by\u0107 to miasto z tajnym o\u015brodkiem przemys\u0142u i fabryk\u0105 zbrojeniow\u0105.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Budowano w twardej skale i odseparowywano ca\u0142o\u015b\u0107 w\u0142azami, by przetrwa\u0107 potencjalne bombardowanie. Na pi\u0119trze bieg\u0142y korytarze techniczne. Znajdowa\u0142y si\u0119 tam rury z ciep\u0142ym powietrzem, ale i otwory wentylacyjne. Nale\u017ca\u0142o „miastu” zapewni\u0107 wod\u0119, pr\u0105d i jedzenie. Takich sztolni by\u0142o w sumie siedem, 3 km w linii prostej od Os\u00f3wki mie\u015bci\u0142 si\u0119 W\u0142odarz, a 2,5 km w innym kierunku Walim. Najwa\u017cniejsza by\u0142a oczywi\u015bcie sztolnia pod Ksi\u0105\u017cem 25 km od miejsca, kt\u00f3re zwiedzali\u015bmy. Na zamku powstawa\u0142y dwie windy, aby szybko transportowa\u0107 dygnitarzy.<\/p>\n\n\n\n

Riese mia\u0142 pomie\u015bci\u0107 i zamkn\u0105\u0107 na d\u0142u\u017cszy czas 20 tysi\u0119cy ludzi, w tym najwy\u017csze dow\u00f3dztwo. Czyli musia\u0142y tam by\u0107 pokoje, jadalnie, magazyny, kuchnie, ale te\u017c sale spotka\u0144 – skoro stad mieli prowadzi\u0107 dzia\u0142ania wojenne.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Os\u00f3wka by\u0142a dr\u0105\u017cona w jednej z najtwardszych ska\u0142 – w gnejsie. Przewodnik zapewnia\u0142, \u017ce Riese przetrwa\u0142by wi\u0119cej ni\u017c dzisiejsze schrony atomowe, gdyby go uko\u0144czy\u0107. Dowodem na nieuko\u0144czenie Os\u00f3wki mog\u0142y by\u0107 chocia\u017cby widoczne w tunelu deski – stanowi\u0142y oryginalny szalunek budowlany. Ale szalunek si\u0119 usuwa. A tu nie zd\u0105\u017cyli, bo prace zosta\u0142y zako\u0144czone w momencie ewakuacji. W tym konkretnym tunelu szalunek ko\u0144czy\u0142 si\u0119 na 30 m, hala dalej by\u0142a na 20 m wydr\u0105\u017cona, a jeszcze dalej trafiliby\u015bmy na \u015bcian\u0119. To potwierdza\u0142o, \u017ce projekt uko\u0144czony nie by\u0142.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Przedmioty znalezione w sztolniach, cho\u0107 nie w Os\u00f3wce, prezentowano w mijanej gablocie. Znaleziono je przy okazji poszukiwa\u0144 z\u0142otego poci\u0105gu. Przewodnik opowiada\u0142 tak\u017ce, \u017ce \u015bwiadkowie widzieli pono\u0107 cztery ci\u0119\u017car\u00f3wki, kt\u00f3re znikn\u0119\u0142y nagle w lesie. Po wojnie ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 wej\u015b\u0107 do \u015brodka, wi\u0119c raczej nic si\u0119 nie ukry\u0142o, ale nie wszystko jest jasne. Projektant Albert Speer ujawni\u0142, ile betonu u\u017cyto. A z naszych wylicze\u0144 naukowc\u00f3w na poznanym obszarze by\u0142oby mo\u017ce z 10% tego, wi\u0119c mo\u017ce by\u0142o wi\u0119cej sztolni ni\u017c siedem i tam poukrywano wszystko, co by\u0142o do ukrycia. Zdaniem przewodnika wiemy tyle, ile Niemcy chcieli, aby\u015bmy wiedzieli. Os\u00f3wka zosta\u0142a po prostu porzucona przez Niemc\u00f3w, wi\u0119c rzeczy warte ukrycia mog\u0142yby by\u0107 gdzie\u015b indziej.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Z ciekawostek zobaczyli\u015bmy tak\u017ce ga\u0142\u0119zie w podziemiu, co oznacza\u0142o, \u017ce w tamtym miejscu musia\u0142 by\u0107 wydr\u0105\u017cony szyb. Rzeczywi\u015bcie delikatnie widoczny by\u0142 prze\u015bwit \u015bwiat\u0142a. Przewodnik wyja\u015bni\u0142, \u017ce by\u0142 to zawa\u0142, po kt\u00f3rym teoretycznie mo\u017cna wyj\u015b\u0107 na powierzchni\u0119, ale u\u015bwiadomi\u0142 nas, \u017ce znajdowali\u015bmy si\u0119 a\u017c 50 m pod ziemi\u0105! Szyb dor\u00f3wnywa\u0142 jednak szeroko\u015bci korytarza, sk\u0105d na niego patrzyli\u015bmy i mierzy\u0142 6 m.<\/p>\n\n\n\n

O czym warto by\u0142o pami\u0119ta\u0107 przy budowie Os\u00f3wki? Nale\u017ca\u0142o wyku\u0107 ska\u0142\u0119, ale te\u017c wywie\u017a\u0107 urobek tak, \u017ceby alianci si\u0119 nie zorientowali. Oczywi\u015bcie nie by\u0142o to prostym zadaniem, ale projekt chciano zachowa\u0107 w tajemnicy.<\/p>\n\n\n\n

Dowiedzieli\u015bmy si\u0119 te\u017c, \u017ce w\u015br\u00f3d pracownik\u00f3w przymusowych by\u0142o 200 Polak\u00f3w, tymczasem Polki dzia\u0142a\u0142y jako praczki, kucharki i piel\u0119gniarki. Reorganizacji pracy dokonano po epidemii tyfusu. G\u0142\u00f3wn\u0105 grup\u0119 robotnik\u00f3w stanowili tu \u017bydzi. Wed\u0142ug niekompletnej dokumentacji by\u0142o ich przynajmniej 13 tysi\u0119cy. Przywieziono ich tu m.in. z O\u015bwi\u0119cimia, z getta w \u0141odzi czy z obozu w P\u0142aszowie. Byli tam tak\u017ce polscy \u017bydzi. Pocz\u0105tkowo planowano ich wymordowa\u0107 po wykonaniu prac, aby projekt pozosta\u0142 tajny.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Na koniec dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce gdy Rosjanie wkroczyli tam w maju, to zacz\u0119li wywozi\u0107 zastany sprz\u0119t. Zostawili tory, kt\u00f3re ju\u017c p\u00f3\u017aniej zabrali Polacy. Do lat 90. znikn\u0119\u0142o wszystko. Potem aran\u017cowano Os\u00f3wk\u0119, aby przygotowa\u0107 j\u0105 do otwarcia dla turyst\u00f3w, co nast\u0105pi\u0142o w 1996 roku.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Po tym spacerze mia\u0142am ch\u0119\u0107 zg\u0142\u0119bia\u0107 histori\u0119 dalej, a \u017ce czas pozwala\u0142, podjechali\u015bmy jeszcze do W\u0142odarza. Oczywi\u015bcie obiekty mo\u017cna zwiedza\u0107 niezale\u017cnie od siebie, dlatego pewne informacje si\u0119 powiela\u0142y, niemniej jednak oba poznane przez nas mia\u0142y swoje punkty charakterystyczne.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

W\u0142odarz dawniej by\u0142 zwany po niemiecku Wolfsberg czyli Wilcz\u0105 G\u00f3r\u0105. Ta sztolnia wed\u0142ug s\u0142\u00f3w przewodnika by\u0142a najwi\u0119ksza, ale i najbardziej dzika, bo nie mia\u0142a betonu, tylko ska\u0142\u0119. Wydr\u0105\u017cono tam 3200 m chodnik\u00f3w, my mieli\u015bmy zwiedzi\u0107 1200 m. Mo\u017ce niewiele, ale te\u017c mieli\u015bmy uwin\u0105\u0107 si\u0119 w godzin\u0119, a zaczynali\u015bmy od seansu w kinie podziemnym.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce wej\u015bcie mia\u0142y chroni\u0107 dwa zewn\u0119trzne bunkry. Ca\u0142o\u015b\u0107 mia\u0142a powierzchni\u0119 2,5 tysi\u0105ca hektar\u00f3w. Ten Albert, o kt\u00f3rym s\u0142yszeli\u015bmy w Os\u00f3wce, a kt\u00f3rego nazwisko brzmia\u0142o dla mnie za ka\u017cdym razem inaczej, okaza\u0142 si\u0119 by\u0107 ministrem uzbrojenia w III Rzeszy. Gdy odsiadywa\u0142 kar\u0119 po procesie norymberskim, prowadzi\u0142 dzienniki, dlatego tak wiele wiedziano „od niego”. <\/p>\n\n\n\n

Chodniki w tej sztolni by\u0142y do siebie r\u00f3wnoleg\u0142e i prostopad\u0142e, co przypomina\u0142o tabliczk\u0119 czekolady. Do budowy (ale chyba og\u00f3lnie Riese, skoro tu nie by\u0142o betonu) zastosowano cement w\u0142oski.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Dwa wej\u015bcia wysadzili w 1945 roku Rosjanie, dlatego zacz\u0119\u0142a si\u0119 gromadzi\u0107 woda i st\u0105d drug\u0105 unikatow\u0105 atrakcj\u0105 W\u0142odarza okaza\u0142 si\u0119 rejs \u0142odzi\u0105. Przewodnik czeka\u0142 na nas na drugim brzegu, a my sterowali\u015bmy sami, ci\u0105gn\u0105c podwieszon\u0105 na suficie lin\u0119. Dodatkowo delikatnie, aby nie pokaleczy\u0107 d\u0142oni o ska\u0142y, odpychali\u015bmy si\u0119 od bok\u00f3w tunelu, aby wyr\u00f3wna\u0107 kurs. Skr\u0119cili\u015bmy finalnie nie w t\u0105 stron\u0119, ale przewodnikowi uda\u0142o si\u0119 nas \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 do siebie. Widoki w tym miejscu by\u0142y na tyle ciekawe, \u017ce wr\u0119cz zach\u0119ca\u0142 do zrobienia sobie selfie.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Pojawi\u0142 si\u0119 te\u017c w\u0105tek Bursztynowej Komnaty, o kt\u00f3rej za Wa\u0142brzychem \u015blad zagin\u0105\u0142. Podobnie znikn\u0105\u0142 legendarny Z\u0142oty Poci\u0105g, kt\u00f3ry ruszy\u0142 z Wroc\u0142awia i pono\u0107 znikn\u0105\u0142 na tzw. „65. kilometrze” (to miejsce potem po drodze pokaza\u0142 mi m\u00f3j kompan).<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Przewodnik pokazywa\u0142 na szlaku szyby wentylacyjne i transportowe. Wyja\u015bnia\u0142, \u017ce W\u0142odarz nie by\u0142 przeznaczony do zamieszkania, tylko do produkcji. Dzi\u015b odwiedzali go tury\u015bci, a w \u015brodku ca\u0142orocznie i ca\u0142odobowo panowa\u0142a temperatura 7\u00b0C. W zwi\u0105zku z panuj\u0105c\u0105 wilgoci\u0105, schodz\u0105c po umieszczonych dla turyst\u00f3w schodach, warto by\u0142o trzyma\u0107 si\u0119 por\u0119czy, bo stopnie by\u0142y \u015bliskie.<\/p>\n\n\n\n

Drewniane kaszty, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej mijali\u015bmy, nie by\u0142y poniemieckie, ale polskie. Przewodnik opowiada\u0142, \u017ce mia\u0142yby zatrzeszcze\u0107, gdyby ska\u0142a si\u0119 ruszy\u0142a i w ten spos\u00f3b ostrzec o niebezpiecze\u0144stwie, ale w\u0105tpi\u0142 w skuteczno\u015b\u0107 tego rozwi\u0105zania, s\u0105dz\u0105c, \u017ce pr\u0119dzej to drewno zgnije. Inn\u0105 ciekawostk\u0119 stanowi\u0142y wystaj\u0105ce ze \u015bciany pr\u0119ty, kt\u00f3re mia\u0142y pe\u0142ni\u0107 dla pracuj\u0105cych tu wi\u0119\u017ani\u00f3w rol\u0119 schod\u00f3w. Dzia\u0142ali, otrzymuj\u0105c g\u0142odowe racje \u017cywno\u015bciowe (poni\u017cej 1000 kcal) i niejednokrotnie umierali przy pracy, tak\u017ce przywaleni ukruszonymi ska\u0142ami.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Ostatnim odwiedzonym pomieszczeniem by\u0142a wartownia (inaczej \u015bluza) mi\u0119dzy blokiem C oraz blokami A i B. R\u00f3\u017cni\u0142o si\u0119 od przebytych do tej pory korytarzy. \u015aciany faktycznie wybetonowano – przewodnik zapewnia\u0142, \u017ce tak mia\u0142o to wszystko docelowo wygl\u0105da\u0107. Wnioskuj\u0105c po solidnych ryglach przy drzwiach, Niemcy mogli tu chcie\u0107 zrobi\u0107 bomb\u0119 atomow\u0105 z uranu. \u015aciany zrobiono w\u0142a\u015bciwie z \u017celbetonu, a jedynie jeden fragment by\u0142 typowo betonowy, aby Niemcom \u0142atwiej by\u0142o wr\u00f3ci\u0107. Miejsce oznaczono pismem runicznym, co przet\u0142umaczono jako „Tu matka ukry\u0142a swoje dziecko”. Strza\u0142ka wskazywa\u0142a tunel, a runom towarzyszy\u0142y jeszcze dwie swastyki – klasyczna, kojarzona z hitleryzmem oraz odwr\u00f3cona, symbol szcz\u0119\u015bcia w hinduizmie. Od tej sali korytarzem poprowadzono nas ju\u017c na zewn\u0105trz.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Po tak intensywnym zwiedzaniu przysz\u0142a pora na ciep\u0142y posi\u0142ek. Zajechali\u015bmy do restauracji Maria Antonina w Zag\u00f3rzu \u015al\u0105skim. Znajdowa\u0142a si\u0119 nad Jeziorem Bystrzyckim. Przechodzili\u015bmy przez most na nim, ale potem podjechali\u015bmy tak\u017ce obejrze\u0107 zapor\u0119 na drugiej cz\u0119\u015bci zbiornika.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Nast\u0119pnie podjechali\u015bmy pod schronisko Andrzej\u00f3wka, kt\u00f3re akurat zas\u0142oni\u0119to na czas remontu, a pono\u0107 by\u0142o bardzo \u0142adne, dlatego kolega chcia\u0142 mi je pokaza\u0107. St\u0105d prowadzi\u0142 szlak na Walig\u00f3r\u0119 – najwy\u017cszy szczyt G\u00f3r Kamiennych. My tymczasem zawr\u00f3cili\u015bmy. Przejechali\u015bmy ko\u0142o kopalni melafiru w Rybnicy Le\u015bnej, po czym zrobili\u015bmy sobie autem rundk\u0119 przez Soko\u0142owsko, kt\u00f3re by\u0142o kiedy\u015b kojarzone z sanatorium, p\u00f3ki nie zacz\u0119\u0142a si\u0119 tam zje\u017cd\u017ca\u0107 bohema. Nazwa pochodzi\u0142a zreszt\u0105 od doktora Alfreda Soko\u0142owskiego, kt\u00f3ry zajmowa\u0142 si\u0119 chorobami p\u0142uc. Nazwa pojawi\u0142a si\u0119 w 1946 roku, aczkolwiek osada w tym miejscu istnia\u0142a ju\u017c kilkaset lat wcze\u015bniej. Mnie osobi\u015bcie zaciekawi\u0142 budynek ceglany o z\u0142o\u017conej bryle i podjechali\u015bmy tak, bym mog\u0142a go obejrze\u0107 z obu stron. Aktualnie zajmowa\u0142o go Mi\u0119dzynarodowe Laboratorium Kultury, ale dawniej mie\u015bci\u0142o si\u0119 tu sanatorium doktora Brehmera, kt\u00f3re mia\u0142o leczy\u0107 gru\u017alik\u00f3w. W okolicy obejrzeli\u015bmy jeszcze cerkiew prawos\u0142awn\u0105 \u015aw. Micha\u0142a Archanio\u0142a.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Po dniu pe\u0142nym wra\u017ce\u0144 zameldowali\u015bmy si\u0119 u kolegi. Zosta\u0142o pakowanie i nieca\u0142e p\u00f3\u0142 dnia zwiedzania przed przyjazdem poci\u0105gu powrotnego.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nast\u0119pnego dnia postanowili\u015bmy nie trzyma\u0107 si\u0119 jednego miasta, ale odwiedzi\u0107 kilka r\u00f3\u017cnych lokalizacji na Dolnym \u015al\u0105sku. Zacz\u0119li\u015bmy poranek od Krzeszowa, wsi z pocysterskim zespo\u0142em klasztornym, obecnie Sanktuarium Matki Bo\u017cej \u0141askawejCzytaj dalejDolno\u015bl\u0105ski tour – Krzesz\u00f3w, Che\u0142msko \u015al\u0105skie, Riese<\/span><\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-20577","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inne"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/pabyF6-5lT","jetpack-related-posts":[{"id":3295,"url":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/2020\/03\/17\/gdynia-port-o-wojsku-dzieciecych-przemysleniach-i-utracie-kompana\/","url_meta":{"origin":20577,"position":0},"title":"Gdynia Port – o wojsku, dzieci\u0119cych przemy\u015bleniach i utracie kompana","author":"Palcem po mapie, stop\u0105 po ziemi","date":"17 marca 2020","format":false,"excerpt":"Wycieczka rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 doprawdy niestandardowo. Spotka\u0142am si\u0119 z koleg\u0105 w okolicy SKM Gdynia Wzg\u00f3rze \u015awi\u0119tego Maksymiliana i razem podreptali\u015bmy na pobliski przystanek autobusowy. Dyskutowali\u015bmy na temat tego, co zmieni\u0142o si\u0119 od naszego ostatniego spotkania, gdy nagle odwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 do nas kobieta stoj\u0105ca obok. \u2013 Ja wszystko s\u0142ysz\u0119 \u2013 rzuci\u0142a z\u2026","rel":"","context":"W \u201eGdynia"","block_context":{"text":"Gdynia","link":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/category\/gdynia\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/10.Port-17.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/10.Port-17.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/10.Port-17.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/10.Port-17.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x"},"classes":[]},{"id":2908,"url":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/2019\/12\/17\/babskie-trio-zdobywa-babia-gore\/","url_meta":{"origin":20577,"position":1},"title":"Babskie trio zdobywa Babi\u0105 G\u00f3r\u0119!","author":"Palcem po mapie, stop\u0105 po ziemi","date":"17 grudnia 2019","format":false,"excerpt":"Obudzi\u0142y\u015bmy si\u0119 chwil\u0119 przed budzikiem o 7, cho\u0107 L zapyta\u0142a nas, czy obudzi\u0142 nas jej budzik o 4, kt\u00f3ry zostawi\u0142a od wczoraj. Ja tam spa\u0142am kamiennym snem ;) Rano na spokojnie zjad\u0142y\u015bmy \u015bniadanie, W uczesa\u0142a mnie w dwa dobiera\u0144ce i wyruszy\u0142y\u015bmy w teren. Posz\u0142y\u015bmy na polecany przez w\u0142a\u015bciciela pensjonatu przystanek\u2026","rel":"","context":"W \u201eParki Narodowe"","block_context":{"text":"Parki Narodowe","link":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/category\/parki-narodowe\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Dzie%C5%84-2-Babia-G%C3%B3ra-13.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":20175,"url":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/2025\/05\/27\/pn-ujscie-warty-z-witnicy-przez-polder-polnocny\/","url_meta":{"origin":20577,"position":2},"title":"PN Uj\u015bcie Warty – z Witnicy przez Polder P\u00f3\u0142nocny","author":"Palcem po mapie, stop\u0105 po ziemi","date":"27 maja 2025","format":false,"excerpt":"Drugiego dnia przejechali\u015bmy poci\u0105giem regionalnym z Gorzowa Wielkopolskiego do Witnicy, zlokalizowanej mi\u0119dzy nim, a docelowym Kostrzynem nad Odr\u0105. Poci\u0105g mia\u0142 kilkana\u015bcie minut op\u00f3\u017anienia, co wykorzystali\u015bmy, by rozejrze\u0107 si\u0119 wok\u00f3\u0142 peronu. Szczeg\u00f3lnie ciekawa by\u0142a drewniana wie\u017ca ci\u015bnie\u0144 oraz wielkogabarytowa pompa. I podobnie jak w Zb\u0105szynku, natrafili\u015bmy na betonowy schron jednoosobowy. Podczas\u2026","rel":"","context":"W \u201eParki Narodowe"","block_context":{"text":"Parki Narodowe","link":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/category\/parki-narodowe\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Witnica-1.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Witnica-1.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Witnica-1.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Witnica-1.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x, https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Witnica-1.jpg?resize=1050%2C600&ssl=1 3x, https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Witnica-1.jpg?resize=1400%2C800&ssl=1 4x"},"classes":[]},{"id":13292,"url":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/2023\/09\/05\/gorczanski-park-narodowy-4-spontaniczna-wspinaczka-na-lubon-wielki\/","url_meta":{"origin":20577,"position":3},"title":"Gorcza\u0144ski Park Narodowy #4 spontaniczna wspinaczka na Lubo\u0144 Wielki","author":"Palcem po mapie, stop\u0105 po ziemi","date":"5 wrze\u015bnia 2023","format":false,"excerpt":"Kolejnego dnia zaplanowa\u0142y\u015bmy spokojniejsz\u0105 tras\u0119 wedle sugestii mojej towarzyszki. Kole\u017canka znalaz\u0142a szlak, kt\u00f3rego wcze\u015bniej nie bra\u0142am pod uwag\u0119, cho\u0107 w sumie trudno powiedzie\u0107 - dlaczego. Lubo\u0144 Wielki mo\u017cna by\u0142o zdoby\u0107, wychodz\u0105c i wracaj\u0105c do Rabki na w\u0142asnych nogach, co po wszystkich komunikacyjnych przygodach wyda\u0142o mi si\u0119 bardzo atrakcyjn\u0105 odskoczni\u0105. Wed\u0142ug\u2026","rel":"","context":"W \u201eParki Narodowe"","block_context":{"text":"Parki Narodowe","link":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/category\/parki-narodowe\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/20220810_200436-1.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/20220810_200436-1.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/20220810_200436-1.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/20220810_200436-1.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x"},"classes":[]},{"id":8894,"url":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/2021\/11\/02\/oliwa-na-tropie-patrycjuszowskich-dworkow\/","url_meta":{"origin":20577,"position":4},"title":"Oliwa – na tropie patrycjuszowskich dwork\u00f3w","author":"Palcem po mapie, stop\u0105 po ziemi","date":"2 listopada 2021","format":false,"excerpt":"Drug\u0105 wycieczk\u0119 po Oliwie odby\u0142am z kole\u017cank\u0105, z kt\u00f3r\u0105 uko\u0144czy\u0142y\u015bmy razem kurs przewodnicki, ale ju\u017c w\u00f3wczas korci\u0142o mnie zrobienie kroku dalej i p\u00f3j\u015bcie na gedanistyk\u0119. Spotka\u0142y\u015bmy si\u0119 w okolicy stacji Gda\u0144sk Przymorze SKM. Przesz\u0142y\u015bmy na \u015bwiat\u0142ach, zbli\u017caj\u0105c si\u0119 do Hali Olivia. Z tej perspektywy mog\u0142y\u015bmy zobaczy\u0107 zar\u00f3wno wie\u017cowce za ni\u0105,\u2026","rel":"","context":"W \u201eGda\u0144sk 2020"","block_context":{"text":"Gda\u0144sk 2020","link":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/category\/gdansk-2020\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/20200706_081922.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/20200706_081922.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/20200706_081922.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/20200706_081922.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x"},"classes":[]},{"id":13290,"url":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/2023\/08\/22\/gorczanski-park-narodowy-2-tam-gdzie-autobus-nie-dotrze\/","url_meta":{"origin":20577,"position":5},"title":"Gorcza\u0144ski Park Narodowy #2 Tam gdzie autobus nie dotrze","author":"Palcem po mapie, stop\u0105 po ziemi","date":"22 sierpnia 2023","format":false,"excerpt":"Ju\u017c pierwszego dnia w Gorcach okaza\u0142o si\u0119, \u017ce czeka nas tu jeszcze niejedna przygoda. Spakowa\u0142am niewielki plecak (taki 10-15 litr\u00f3w, wypakowany na maksa, ale niczego w nim nie brakowa\u0142o, a w\u0119drowa\u0142am z lekko\u015bci\u0105), co by\u0142o mi\u0142\u0105 odskoczni\u0105 po 12 kg dobytku zabranego z domu. Zajrza\u0142y\u015bmy na szybko do piekarni blisko\u2026","rel":"","context":"W \u201eParki Narodowe"","block_context":{"text":"Parki Narodowe","link":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/category\/parki-narodowe\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/20220808_191001.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/20220808_191001.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/20220808_191001.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x"},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20577","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20577"}],"version-history":[{"count":49,"href":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20577\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24079,"href":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20577\/revisions\/24079"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20577"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20577"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/palcempomapie-stopapoziemi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20577"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}